Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
       

Kultura paryska

"Kultura" - emigracyjny miesięcznik polski, ukazujacy się w latach 1947-2000, stanowiący centrum kulturalno-polityczne dla emigracji polskiej po drugiej wojnie światowej wywierając wpływ na Polskę Ludową.

1. Założenie "Kultury"

Powód założenia Instytutu Literackiego "Kultury" przez Jerzego Giedroycia wedle Wojciecha Karpińskiego polegał na "stworzeniu kanonu, swobodnej i sensownej myśli, na utrwaleniu silnego nurtu polszczyzny, który pomagałby w budowie swobodnego polskiego domu, swobodnej przestrzeni duchowej polskiej, europejskiej, ludzkiej" wobec państwa zniewolonego przez reżim komunistyczny i kontrolowanego przez ZSRR. Jednocześnie dążyło do uformowania nowoczesnej kultury polskiej, a więc między innymi obnażenia się iluzji, stworzenie Polaka nowoczesnego, wolnego od megalomanii i jednocześnie wpływało na Polskę Ludową i kraje Zachodnie w sposób polityczny. Linię polityczną prowadzoną przez Giedroycia należy także upatrywać w pismach kierowanych przez niego przed wojną - "Myśl mocarstwowa" i "Polityka" (inny tytuł: "Bunt Młodych"), a także ogromnego wpływu Józefa Piłsudskiego na jego światopogląd dotyczący Europy Wschodniej. Tym światopoglądem był Prometeizm dążący do wyzwolenia narodów na terenach Rosji dla rozbicia jej reżimu. Ogólnym ideałem Jerzego Giedroycia było stworzenie "nowego Hotelu Lambert", którego głównym celem była niepodległość Polski pod względem kulturalnym i politycznym. Potem ujawniła się także zgodna z koncepcjami ks. Czartoryskiego jak i Prometeizmu idea Polski jako państwa wpływającego na Ukrainę, Litwę i Białoruś ("ULB" proponowana przez Giedroycia i Mieroszewskiego) poprzez pomoc w walce o ich niepodległość, w demokratyzacji, przy wstępowaniu do struktur międzynarodowych, w emancypacji kulturalnej itp.

Wzorem pisma był między innymi "Le Combat" współtworzone przez Camusa. Jego ostatnie wydanie z nagłówkiem "Silence, on coule!" ("Cisza, toniemy!") Giedroyc umieścił w swym gabinecie w Maisons-Laffitte jako memento.

Pierwszy numer pisma wyszedł w Rzymie w czerwcu 1947 roku. Pismo było kwartalnikiem. Jego redaktorami byli Jerzy Giedroyc i Gustaw Herling-Grudziński (później włoski korespondent "Kultury" paryskiej). Od początku współpracownikami przy wydawaniu pisma byli Zofia Hertz i Józef Czapski, który dzięki swym szkicom artystycznym kierował pismo na nowoczesny nurt sztuki. Zarówno Giedroyc, Grudziński, Hertz i Czapski byli żołnierzami armii generała Władysława Andersa, który osobiście wspierał ich inicjatywę. Pierwszy numer został zainicjowany esejami Paul Valery ("Z <<Kryzysu ducha>>") i Benedetto Croce ("Zmierzch cywilizacji"). Teksty przetłumaczono z osobistymi uwagami obu autorów. Do pierwszego numeru wchodzą również nazwiska takie jak Tymon Terlecki, Andrzej Bobkowski, Józef Czapski, Marian Kamil Dziewanowski (artykuł: "Wiosna Ludów w Hotelu Lambert") i Wiktor Weintraub.

2. Przeniesienie do Paryża i rozwój jako ośrodek kulturalno-polityczny

Nieporozumienia między Giedroyciem a Andersem w sprawie poglądu na wolność Polski w roku 1947 były powodem przeniesienia "Kultury" do Paryża. Rozważano również istotność Paryża jako stolicę światowej kultury. Numer 2/3 pisma ukazał się w lipcu w Paryżu. Giedroyc, Hertz i Czapski znaleźli na początku porzucony dom w Maisons-Laffitte pod Paryżem. Organizowanie pieniędzy przez Giedroycia, a więc poszukiwanie fundatorów i wierzycieli, było uważane nawet przez niego za wybitną, ponieważ uruchomienie i prowadzenie takiego funduszu doprowadziło do udostępnienia im nowego domu w Maisons-Laffitte. Fundatorami i wierzycielami byli między innymi polscy arystokraci.

Działalnością Jerzego Giedroycia była centralizacja najwybitniejszych nazwisk literatury polskiej rozproszonej po wojnie na świecie, ale także i uznanych w literaturze obcojęzycznej. Do "Kultury" pisali myśliciele tacy jak Albert Camus, Thomas S. Eliot, Emile Cioran, Simone Weil, czy André Malraux. W latach 50. Giedroyć zwrócił się do Witolda Gombrowicza przekonując go do powrotu do pisarstwa. Namówił go później na pisanie "Dziennika", jednak pisarz poświęcił "Kulturze" swoje najważniejsze dzieła powojenne takie jak "Pornografia". Z powodu nieprzychylności angielskich wydawców wobec George'a Orwella (obrażającego politycznego sprzymierzeńca Winstona Churchilla- Józefa Stalina) Giedroyć zaproponował pisarzowi wydanie "Roku 1984" w "Kulturze". W 1951 roku, po wielu listach i rozmowach z Giedroyciem dyplomata PRLu, Czesław Miłosz, poprosił o azyl we Francji. Giedroyc zapewnił Miłoszowi ukrycie wobec agentury PRLu w razie zamachów i porwań wtedy nierzadkich. Giedroyć pomógł również w emigracji Leszka Kołakowskiego i Zygmunta Baumana. Budując coraz silniejszy ośrodek polski polityczno-kulturalny Redaktor wydawał w "Kulturze" dzieła coraz ważniejszych pisarzy i poetów za Żelazną Kurtyną jak Zbigniew Herbert, Marek Hłasko, Boris Pasternak, Anna Achmatowa, czy Aleksander Sołżenicyn. Wśród wybitnych dziennikarzy literackich i politycznych emigracyjnych należy wymienić również Konstantego "Kota" Jeleńskiego, Stanisława Swanewicza i Juliusza Mieroszewskiego.
Już w latach 50 dom w Maisons-Laffitte stał się ośrodkiem politycznym prowadzącym tajne akcje w krajach komunistycznych. Do głównych działań należało przedrukowywanie "Kultury" i przemycanie jej do Kraju. W latach 70. i 80. gdy strajki budziły nadzieję na wyzwolenie Polski z reżimu komunistycznego "Kultura" wzmogła pomoc dla intelektualistów krajowych, przedrukowując pismo. Dyplomatyczna inicjatywa Giedroycia na Zachodzie to między innymi propozycja Miłosza i Lecha Wałęsy do otrzymania Nagrody Nobla, nagłaśnianie wagi przemian społecznych w centralnej Europie.

W 2000 r., zgodnie z ostatnią wolą jej Redaktora - Jerzego Giedroycia, "Kultura" została zamknięta. Wieloletnia praca tysięcy autorów prac naukowych, sprawozdań i dzieł literackich, a także kolekcjonowanie artykułów na temat wielu postaci polityki i kultury doprowadziło do uformowania znacznego archiwum zawierającego rękopisy między innymi Gombrowicza, lub większość artykułów pism świata dotyczących na przykład Lecha Wałęsy. Obecnie dom w Maisons-Laffitte jest miejscem pracy polskich naukowców nad archiwizacją dzieła "Kultury" i wydawaniem "Zeszytów Historycznych".

3. Zespół i współpracownicy "Kultury"

Jerzy Giedroyc (1906-2000) - redaktor naczelny "Kultury", założyciel i kierownik Instytutu Literackiego;
Andrzej Bobkowski (1913-1961) - prozaik, publicysta. Od 1939 roku w Paryżu, od 1948 r. w Gwatemali.
Andrzej J. Chilecki (1935-1989) - dziennikarz. Od 1959 na emigracji, najpierw w Wiedniu, następnie w Monachium.
Maria Czapska (1894-1981) - siostra Józefa Czapskiego, eseistka i tłumaczka.
Józef Czapski (1896-1993) - malarz i eseista.
Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003) - Na łamach "Kultury" prowadziła m.in. rubrykę pt.: Krajowe nowości wydawnicze. W Instytucie Literackim wydała m.in. 3 tomy bibliografii wydawnictw Instytutu Literackiego.
Henryk Giedroyc (ur. 1922) - brat Jerzego Giedroycia. Od 2003 r. kierownik Instytutu Literackiego.
Witold Gombrowicz (1904-1969) - prozaik, eseista. Po 1939 na emigracji w Argentynie, Niemczech i Francji. W "Kulturze" ukazał się m.in. pierwodruk jego Dziennika (w odcinkach, 1953-1969). W Instytucie Literackim wydał większość swoich książek.
Michał Heller [pseud. Adam Kruczek] (1922-1997) - rosyjski historyk dziejów najnowszych, publicysta. Od 1957 na emigracji, najpierw w Polsce, a od 1969 we Francji.
Gustaw Herling-Grudziński (1919-2000) - prozaik, eseista. Współzałożyciel Instytutu Literackiego i "Kultury", przez wiele lat (do 1996 r.) włoski korespondent pisma.
Zofia Hertz (1910-2003) - Współpracę z Jerzym Giedroyciem rozpoczęła w marcu 1943 r. w II Korpusie Armii Polskiej. W "Kulturze" zajmowała się m.in. rachunkowością, tłumaczeniem tekstów, prowadziła rubrykę Humor krajowy.
Zygmunt Hertz (1908-1979) - mąż Zofii Hertz. Kierownik administracyjny, zajmował się m.in. prenumeratą i wysyłką "Kultury".
Benedykt Heydenkorn (1906-1999) - socjolog, dziennikarz, publicysta. Podczas wojny w II Korpusie Armii Polskiej, od 1949 r. w Kanadzie.
Konstanty Jeleński (1922-1987) - eseista, publicysta, tłumacz.
Andrzej Koraszewski (ur. 1940) - publicysta i pisarz ekonomiczno-społeczny, były dziennikarz BBC, wiceszef polskiej sekcji BBC, obecnie zastępca redaktora naczelnego portalu Racjonalista.pl.
Juliusz Mieroszewski (1906-1976) - czołowy publicysta "Kultury", jej londyński korespondent, autor artykułów politycznych składających się na program pisma.
Czesław Miłosz (1911-2004) - poeta, eseista, laureat literackiej Nagrody Nobla (1980). W Instytucie Literackim wydał większość swoich książek.
Bohdan Osadczuk (ur. 1920) - dziennikarz i eseista ukraiński, prof. historii najnowszej dziejów Europy Wschodniej. W "Kulturze" pisał o Ukrainie i stosunkach polsko - ukraińskich.
Wojciech Skalmowski [ps. Maciej Broński] (1933-2008) - Od 1968 r. wykładowca na Uniwersytecie w Leuven (Belgia), gdzie osiadł na stałe. W "Kulturze" omawiał m.in. twórczość literacką w Polsce i na emigracji.
Jerzy Stempowski [ps. Paweł Hostowiec] (1893-1969) - dziennikarz, eseista. Jego publikacje ukazywały się pod nazwą Notatnik niespiesznego przechodnia.
Leopold Unger (ur. 1922) - dziennikarz, publicysta. Od 1969 r. na emigracji. Komentator spraw zagranicznych w "Le Soir" i "Gazecie Wyborczej". Od 1970 r. stały współpracownik "Kultury", gdzie pod pseudonimem "Brukselczyk" zamieszczał cykl pt.: Widziane z Brukseli.

4. Pozostali autorzy i współpracownicy "Kultury" w latach 1947-2000 (wybór)

Anna Achmatowa
Władysław Anders
Jerzy Andrzejewski
Raymond Aron
Stanisław Barańczak
Zygmunt Bauman
Włodzimierz Bączkowski
Ewa Berberyusz
Jan Bielatowicz
Czesław Bielecki
Władysław Bieńkowski
Innocenty M. Bocheński
Jerzy Boniecki
Heinrich Boll
Kazimierz Brandys
Marian Brandys
Zdzisław Broncell
Włodzimierz Brus
Zbigniew Brzeziński
James Burnham
Zbigniew Byrski
Albert Camus
Andrzej Chciuk
Nicola Chiaromonte
Michał Chmielowiec
Jan M. Ciechanowski
Adam Ciołkosz
Emil Cioran
Bogdan Czaykowski
Adam Czerniawski
Marian Czuchnowski
Julij Daniel
Czesław Dobek
Thomas S. Eliot
Zbigniew Florczak
Józef Garliński
Wojciech Giełżyński
Renata Gorczyńska
Feliks Gross
Piotr Guzy
Henryk Grynberg
Zygmunt Haupt
Zbigniew Herbert
Jeanne Hersch
Marek Hłasko
Wacław Iwaniuk
Aleksander Janta-Połczyński
Witold Jedlicki
Wacław Jędrzejewicz
Jakub Karpiński
Wojciech Karpiński
Kazimiera Kijowska
Stefan Kisielewski
Arthur Koestler
Leszek Kołakowski
Tadeusz J. Kroński
Ryszard Krynicki
Maria Kurecka
Jacek Kuroń
Jan Józef Lipski
Leo Lipski
Józef Łobodowski
Józef Mackiewicz
Stanisław Cat-Mackiewicz
Curzio Malaparte
André Malraux
Osip Mandelsztam
Adam Michnik
Karol Modzelewski
Dominik Morawski
Kajetan Morawski
Sławomir Mrożek
Zdzisław Najder
Jan Nowak-Jeziorański
Marek Nowakowski
Tadeusz Nowakowski
Włodzimierz Odojewski
Kazimierz Orłoś
George Orwell
Borys Pasternak
Władysław Pobóg-Malinowski
Krzysztof Pomian
Jerzy Pomianowski
Antoni Pospieszalski
Edward Raczyński
Zofia Romanowiczowa
Krzysztof Rutkowski
Jarosław Marek Rymkiewicz
Andriej Sacharow
Olga Scherer-Virska
Zbigniew S. Siemaszko
Ignazio Silone
Andriej Siniawski
Wacław Solski
Aleksander Sołżenicyn
Czesław Straszewicz
Anna Strońska
Wiktor Sukiennicki
Stanisław Swianiewicz
Leszek Szaruga
Bolesław Taborski
Tymon Terlecki
Barbara Toporska
Teresa Torańska
Leopold Tyrmand
Andrzej Vincenz
Stanisław Vincenz
Piotr S. Wandycz
Melchior Wańkowicz
Aleksander Wat
Simone Weil
Wiktor Weintraub
Kazimierz Wierzyński
Józef Wittlin
Mariusz Wilk
Krzysztof Wolicki
Wiktor Woroszylski
Tadeusz Wyrwa
Adam Zagajewski
Jerzy Zagórski
Kazimierz Zamorski
Karol Zbyszewski
Wacław A. Zbyszewski
Roman Zimand
Jerzy Zubrzycki
Władysław Żeleński


"Za swój podstawowy obowiązek w Kulturze uważaliśmy mówienie ludziom prawdy."
Giedroyc

Pierwszy zeszyt Kultury ukazał się w Rzymie w czerwcu 1947 r. w nakładzie około tysiąca egzemplarzy i nie był jeszcze tym, czym numery późniejsze - albo przypominał jedynie to, czym pismo stało się niebawem. Numer rzymski, zgodnie z tytułem był poświęcony głównie zagadnieniom kulturalno – literackim. Swój własny charakter, który zachowała już do końca, zyskała Kultura w następnym numerze (2/3) z grudnia 1994 roku.

Sam pomysł wydawania pisma wynikł z rozmów Giedroycia z Herlingiem-Grudzińskim i Zofią Hertz, a inspiracją do wydania Kultury było pismo XIX - wiecznej emigracji rosyjskiej Kołokoł, redagowany przez Aleksandra Hercena. "Pierwotnie – pisze Redaktor - Kultura miała być biletem wizytowym, kwiatkiem do kożucha, i była pomyślana odpowiednio do tego jako kwartalnik raczej czysto literacki. Pierwszy numer przygotowaliśmy wespół z Gustawem. Ale naprawdę ważne były dla nas wtedy książki." Tymczasem wobec załamania się czytelnictwa wśród zubożałych emigrantów i braku pomocy materialnej Instytut Literacki miał przetrwać najtrudniejsze lata tylko dzięki miesięcznikowi, który gromadził czytelników, autorów, podtrzymywał więź między Polakami na całym świecie. Czytali go również Ukraińcy, Żydzi, Litwini, Niemcy. Wszyscy którzy wraz z językiem zachowali szacunek dla kultury polskiej.

Ze swej strony redaktorzy pisma deklarowali, że pragnie ono uprzytomnić czytelnikom polskim, którzy wybrali się na emigrację, iż krąg Kulturalny, w którym żyją, nie jest kręgiem wymarłym. Kultura chce również dotrzeć do czytelników polskich w kraju "i wzmóc w nich wiarę w wartości, które są im bliskie". Wreszcie pismo "chce szukać w świecie cywilizacji zachodniej tej woli życia, bez której Europejczyk umrze, tak jakby umarły niegdyś kierownicze warstwy dawnych imperiów". Podkreślenia wymaga fakt, iż od początku swego istnienia Kultura walczyła o jawność życia publicznego na emigracji. Cały niemal zeszyt poświęcony został polemice z ideami i postawami bądź wprost niszczącymi kulturę europejską (jak komunizm), bądź sprzyjającymi destrukcji (jak egzystencjalizm). Odrzucenie komunizmu nie oznacza jednak likwidacji całej tradycji lewicowego idealizmu politycznego. Pierwszy zeszyt przynosi więc uzasadnienie wyboru nazwy pisma. Kultura penetrowała również inne obszary, opisując rzeczywistość rozmaitymi językami: od języka reportażu i publicystyki poczynając, na języku filozoficznego dyskursu i liryki kończąc. Giedroyc odwoływał się do pisarzy wszystkich generacji: starszego pokolenia (Jerzego Stempowskiego, Józefa Czapskiego, Stanisława Vinzenca, Melchiora Wańkowicza), średniego (Czesława Miłosza, Witolda Gombrowicza, Czesława Starszewicza, Zygmunta Haupta) i młodych (Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Konstantego Jeleńskiego, Andrzeja Bobkowskiego, Mariana Pankowskiego, Andrzeja Chciuka, Leo Lipskiego, Wacława Iwaniuka), ale też umożliwiał debiut najmłodszym, którzy wychowali się poza Polską, zaczęli pisać na emigracji i wbrew wszystkiemu wybrali polszczyznę (np. Andrzej Busza, Bogdan Czaykowski, Adam Czerniawski).

Najważniejszymi publicystami Kultury byli w II połowie lat 70. autorzy z kraju: Stefan Kisielewski (Kisiel), Zdzisław Najder, używający na łamach pisma pseudonimu "Socjusz" i w latach 80 tych Czesław Bielecki, piszący pod pseudonimem Maciej Poleski. W latach 80. i 90. pismo zdominowała tematyka polityczna. Literatura, krytyka literacka i artystyczna, filozofia zepchnięte zostały na drugi plan. Nowi autorzy występowali zazwyczaj w roli publicystów, choć znani byli przede wszystkim jako poeci, eseiści, krytycy.

W Instytucie Literackim, mimo przeszkód, wydano ponad trzydzieści książek. Wtedy ukazały się m. in. "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" oraz powieść Stanisława Szpotańskiego - "Prometeusze – przestroga przed losem emigranta". Obok popularnych utworów pisanych prozą z okresu dwudziestolecia międzywojennego wydanych zostało też kilka powieści z nowszej klasyki: trzytomowa epopeja Reymonta: "Rok 1974", Andrzeja Struga: "Dzieje jednego pocisku" i "Mogiła nieznanego żołnierza" oraz "Beniowski" Wacława Sieroszewskiego. W 1947 r. ukazała się również obszerna antologia noweli wojennej (1939-1945) w opracowaniu i z przedmową Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W trudno dostępnym dziś wydaniu odnajdujemy teksty Józefa Witttlina i Kazimierza Wierzyńskiego, Józefa Czapskiego i Arkadego Fiedlera, Marii Czapskiej, Melchiora Wańkowicza, Kornela Filipowicza, Zygmunta Szyszko-Bohusza i Wojciecha Żukrowskiego.

Pierwszym tom, który ukazał się pod nazwą "Biblioteka Kultury", (dotychczasowe książki ukazywały się poza tą serią) pojawił się w 1953 r. i zawierał dwa utwory Witolda Gombrowicza: "Trans-Atlantyk" oraz "Ślub" opatrzone wstępem Józefa Witlina i komentarzem autora. Później był George'a Orwella "Rok 1984" w przekładzie Juliusza Mieroszewskiego oraz "Zniewolony umysł" Czesława Miłosza. W 1953 r. Czesław Miłosz wydał ponownie książkę pt. "Zdobycie władzy" a w 1957 r. trzytomowe dzieło pt. "Dolina Issy". Także w tym samym roku nagrodę literacką Kultury otrzymał Marek Hłasko za "Cmentarze". W owym czasie drukowali wiersze: Harasymowicz, Iredyński, Śliniak; dramat zaś – Jerzy Zagórski.

W latach 60. drukowali w "Bibliotece Kultury" wiersze "londyńczycy": Adam Czerniawski, Bolesław Taborski, Bogdan Czaykowski. Wydano kolejne tomy Gombrowicza: dalsze partie "Dziennika", "Pornografia" (1960), "Kosmos" (1966), wznowienie "Ferdydurke" (1969). Niezwykle ważną postacią w ówczesnym czasie był Gustaw Herling- Grudziński. Jego książkę pt. "Inny świat" przekładano na wiele języków, po francusku ukazała się dopiero w 1986 r. z powodu wieloletniego oporu francuskich intelektualistów. W 1963 nagrodą literacką Kultury został uhonorowany Zygmunt Haupt za tom opowiadań "Pierścień z papieru". Tej wyjątkowej książce przypisuje się wartość niemalże arcydzieła polskiej prozy. W 1959 r. w Instytucie Literackim wydana została powieść "Doktor Żywago" Borysa Pasternaka za którą nota bene otrzymał on w 1958 roku Literacką Nagrodę Nobla. W roku 1959 wydany zostaje także "Sąd idzie" Abrama Terca, czyli Andrzeja Siniawskiego.

W latach siedemdziesiątych "Biblioteka Kultury" drukuje coraz liczniej autorów stale mieszkających w kraju, jest ich więcej niż pisarzy emigracyjnych. W roku 1968 Jerzy Andrzejewski wydał książkę pt. "Apelacja". Zaś Stefan Kisielewski który pod pseudonimem Staliński wydał w 1967 r. "Widziane z góry", publikuje kolejne powieści jak: "Cienie w pieczarze", "Śledztwo", "Ludzie w akwarium". Inni pisarze to Wiktor Woroszylski, Kazimierz Brandys, Kazimierz Orłowski. Niemniej dzieje się w świecie poezji: ukazuje się tomik wierszy Czesława Miłosza "Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada", Ryszarda Krynickiego "Nasze życie rośnie", Stanisława Barańczaka "Ja wiem, że to niesłusznie."

Ważną osobą w rozpowszechnianiu czasopism drugiego obiegu był Adam Michnik. Kiedy to w roku 1964 r. Adam Michnik wyjechał na Zachód poznał tam największych wrogów propagandy PRL: Jerzego Giedroycia i Jana Nowaka - Jeziorańskiego. W wyniku wielu zdarzeń w roku 1977 r. doszło do wydania pierwszej książki "Kościół, lewica, dialog", która była dedykowana przede wszystkim Antoniemu Słonimskiemu. Na sposób myślenia Michnika miały wpływ Kultura - Giedroycia, rewizjonizm Jacka Kuronia a także katolicy jak: twórca Tygodnika Powszechnego - Jerzy Turowicz czy Tadeusz Mazowiecki, redaktor naczelny i współtwórca Biblioteki WIĘZI. Także rola osobistego sekretarza Antoniego Słonimskiego miała ogromne znaczenie. W latach 1976-1977 był liderem Komitetu Obrony Kraju, organizacji opozycyjnej lat 70., stając się jednym z najbardziej aktywnych działaczy opozycji. Był też pomysłodawcą i założycielem Towarzystwa Kursów Naukowych, członkiem kierownictwa Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA, redaktorem drugoobiegowych pism: "Biuletyn Informacyjny", "Zapis" i "Krytyka". Swoim działaniem spowodował przełamanie bariery strachu. Z tego powodu był wielokrotnie przesłuchiwany, nękany i więziony. Tam też napisał kilka ważnych książek jak: "Szanse polskiej demokracji", "Z dziejów honoru w Polsce", "Takie czasy", po wyjściu na wolność także "Polskie pytania", wydawane na zmianę w kraju i na emigracji.

Na przełomie lat 60. i 70. w Polsce istniało wiele czasopism podziemnych. Jednak w 1970 roku Ruch zakończył swoją działalność aby później powrócić ze zdwojoną siłą w roku 1976. Dla środowiska opozycji wzorem stały się rosyjscy dysydenci i ich samizdat. Od końca lat 50. w ZSRR przekazywane były z rąk do rąk rękopisy lub maszynopisy utworów literackich, które nie mogły uchronić się przed cenzurą.

W 1976 r. utworzono Komitet Obrony Robotników, jednak nie dysponował on żadną bazą poligraficzną. W tym samym czasie powstało pierwsze pismo ruchu - "Biuletyn Informacyjny" - w skład redakcji którego wchodzili: Seweryn Blumsztajn, Jan Lityński i Joanna Szczęsna. Wydawnictwu NOWA przyświecała idea nie tylko publikowania ale przede wszystkim – myślenia i działania społecznego. O polityce wydawniczej decydowało kolegium, które obok Chojeckiego tworzyli Grzegorz Boguta, Konrad Bieliński, Maria Redecka, Ryszard Knauff i Adam Michnik. W między czasie Jerzy Giedroyc zgodził się na przedruk wszystkich książek Instytutu Literackiego. Pod szyldem NOWEJ ukazał się m. in. tom felietonów Kijowskiego "Niedrukowane", "Kompleks polski", i "Mała apokalipsa" Konwickiego, "Nierzeczywistość" Brandysa, "Miazga" Andrzejewskiego, a także wiersze Barańczaka, Woroszylskiego i Jerzego Ficowskiego.

Rok 1977 był bogaty w inicjatywy. Wydawnictwo im. Konstytucji 3-go Maja, związane z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, drukowała pisma ROPCIO: "Opinię" i gdański "Bratniak", a także "Gospodarza". Opublikowano też kilkadziesiąt książek, poczynając od "Największego sojusznika Hitlera" Aleksandra Bergmana, zaś Poznańska Witrynka Literatów i Krytyków wyspecjalizowała się w bibliofilskich wydaniach tomików wierszy Barańczaka, Krynickiego, Zagajewskiego. Wachlarz czasopism podziemnych rozszerzał się - powstały "Głos", katolickie "Spotkania", "Droga" redagowana przez Leszka Moczulskiego czy literacki "Puls". Odrębnym czasopismem opozycyjnym był "Robotnik" wydawany od września 1977 r. którego celem było wspieranie i patronowanie Wolnym Związkom Zawodowym. Czasopismo to miało bezpośredni i istotny wpływ na wielu działaczy Solidarności, na czele z Lechem Wałęsą.

W sierpniu 1980 roku na Wybrzeżu wybuchły strajki i tak narodziła się NSZZ "Solidarność". To był polityczny efekt "papierowej rewolucji powielaczogodzin" o której śpiewał bard opozycji Jan Kelus. Również spektakularne były zasługi w obrębie Kultury. Twórcom, prowadzącym Wydawnictwa NOWA jak i też innym niezależnym wydawcom polscy czytelnicy zawdzięczali znajomość takich dzieł światowej literatury jak: "Blaszany bębenek" Guntera Grassa, "Zbyt głośna samotność" Bohumila Hrabala, "Rok 1984" i "Folwark zwierzęcy" George'a Orwella.